Çocuklara Olumlu Davranış Kazandırma Rehberi

    Çocuklara Olumlu Davranış Kazandırma Rehberi
    336x280 Reklam Alanı !

    Olumsuz davranış nedir?

    Başkalarının haklarını ve  güvenliğini engelleyen, tehdit eden, zorlayıcı, zarar verici  davranışlardır.

    Davranış bozuklukları:

    Çocuğun çeşitli ruhsal ve bedensel nedenlere bağlı, iç çatışmalarını davranışlarına aktarması sonucu ortaya çıkar.

    Bir çocuğun davranışının “bozukluk” sayılabilmesi için bazı ölçütler gerekir. Bu ölçütler:

    1- Yaşa uygunluk

    2- Yoğunluk

    3- Süreklilik

    Genel Olarak Olumsuz Davranışların Nedenleri

    Dikkat çekmek : Çocuklar öncelikle, doğru ve olumlu davranışlarla anne babasının  ilgisini çekmek isterler. Anne-babanın ilgisini çekemediklerinde olumsuz davranışlara yönelirler.

    Ebeveynlere karşı güç kazanma isteği : “Çocuklarım benim dediğimi yapmak zorunda” düşüncesine sahip ebeveynlerin çocukları, anne babaya karşı güç kazanma isteğinde oldukları için olumsuz davranışlar sergileyebilirler.

    İntikam alma isteği: Anne-baba-çocuk arasında güç çatışması devam ederse, çocuklarda intikam alma duygu ve düşünceleri gelişebilir. İntikam arayışındaki çocuklar sevilmediklerine inanmışlardır.

    Yetersizlik : Çocuk, anne ve babasından yeterince ilgi görememekte,anne babasıyla girdiği güç yarışlarının hepsini kaybetmektedir. Bu umutsuzca uğraş devam ettiğinde, yetersizlik gösterisi haline gelir. Kendini yetersiz, yeteneksiz, kabiliyetsiz hisseder.  Öyle bir çocuk tipi çizer. İşte bunların nedeni, çocuklarımızın içindeki umut tohumlarının artık tamamen kaybolmasıdır. Umutsuzluk duygularıyla baş etmekte zorluk çeken çocuklar, davranış bozukluğu gösterebilirler.

    Ebeveynler Sorun Olan Davranışı Nasıl Egelleyebilir?

    1-Sorun Davranışı Yapmadan Önce

    2-Sorun Olan Davranış Sırasında

    Sorun Davranışı Yapmadan Önce

    • *Çocuklarda olumlu davranışların oluşturulabilmesi için öncelikle çocuğun yaşının gelişimsel özelliklerini bilmek gereklidir. Çocuğun içinde bulunduğu yaş döneminden beklenilecek/ beklenilmeyecek beceriler vardır. Bu sebeple gelişimini desteklemeye yönelik, gelişimsel özelliklerin takip edilmesi ve buna uygun ortamların hazırlanması gereklidir.
    • *Her yaş dönemine  uygun ve çocuğun uygulayabileceği kurallarla birlikte disiplin yöntemi uygulamak gerekir. 2 yaşındaki bir çocuğa ve 8 yaşındaki bir çocuğa farklı disiplin yöntemleri uygulamak gerekir. Çocuğun içinde bulunduğu döneme özgü yapabilirlikleri önemlidir.
    • *Anne babanın kendi çocuğunu iyi tanıması büyük önem taşır.

    Aileler çocuklarının davranışlarının nedenlerini anlamaya çalışırlarsa, oluşan olumsuz bir davranışı değiştirmek için ne yapabileceklerini çok daha kolay bulabilirler.

    Çocukların kendilerini ifade etme becerisi geliştikçe davranışın nedenini, çocukla birlikte bulup düzeltmeye çalışmak veya desteklemek önemlidir.

    Anne baba çocuğun davranışının nedenine kendi karar vermemeli, nedeni çocuktan  öğrenmeye çalışmalıdır. Ailenin düşündüğü neden çocuk için geçerli olmayabilir. Örneğin, gece yalnız yatmak istemeyen çocuğun kapris yaptığını düşünen anne aslında çocuğun gece korkuları yaşadığını gözden kaçırabilir.

    • *Çocuklar için güven duygusu yaşamlarındaki temel ihtiyaçtır. Anne baba olmak, çocuk için güvenilen bir kişi olmayı beraberinde getirmez. Güven duygusu bebeklikten itibaren ihtiyaçların düzenli karşılanması ile gelişir. Çocuğa sıcaklık/sevgi göstererek, tutarlı davranarak ve ona karşı adil olarak gelişecektir. Anne babasına güvenen bir çocuk, kendisine sınırlar koyulurken onlara güvenecek ve dediklerini korkmadan yapacaktır.

    Aynı zamanda çocuk yaşadığı evde de kendisini güvende hissetme ihtiyacındadır.

    • *Çocukla ilişkide tutarlı olmak çok önemlidir.

    Belli bir davranışın kimi zaman hoş görülmesi kimi zaman da aynı davranış yüzünden ceza alınması çocukta çelişkiler yaratabilir. Yaptığı davranışın doğru mu, yanlış mı olduğunu kavrayamaz.

    Anne baba arasındaki eğitim görüşlerindeki tutarlılık yani kullanılan yöntemlerde aynı dilin konuşulması önemlidir. Örneğin, bir davranış anne tarafından kabul edilemezken baba tarafından kabul ediliyorsa, çocuk kendi içinde çatışmalar yaşayabilir. Bu çelişkiyi en aza indirebilmek için ebeveynler, hangi davranışların kabul edilemez ve sorun davranış olarak kabul edeceklerine birlikte karar vermelidirler. Bu kararlarını da çocuklarıyla konuşarak, onun anlayacağı şekilde açıklamalıdırlar.

    Aile içindeki kurallar kendisine nedenleriyle aktarıldığı ve kuralları uygularken anne-baba tutarlı olduğu zaman çocuk da kurallara daha kolay uyacaktır. Aynı zamanda çocuğun iç denetim geliştirmesi de desteklenecektir.

    • *Ailenin olumlu model olması önemlidir.Çocuktan yapması beklenen davranışları anne babanın kendi davranışlarıyla örnek olması işi kolaylaştıracaktır. Her evin düzeni ve düzen anlayışı kendine aittir. Ancak bu düzeni sağlayacak kural veya yasakların inandırıcı olması için annenin/babanın da onlara uyması gerekir.
    • *Kural Koymak Ve Sınırları Belirlemek. Kuralsızlık, çocuğun sosyal ortamlara uyumunu zorlaştırır. Kurallar sayesinde çocuk sınırlarını oluşturur ve bu kendini güvende hisseder. Kendini güvende hisseden çocuk ise daha girişimci ve üretken olur.
    • *Takdir Etmek . Takdir gören çocuk diğer davranışlarını da düzeltmeye çalışacaktır. İstenilen davranışın hemen ardından takdir edilmelidir. Çocuk takdir edilirken anne baba kendi duygularını da belirtmelidir.

                 (Kural Koyarken Nelere Dikkat Etmek Gerekir ?)

    • *Çocuğun yaşına uygun olmalıdır.
    • *Kısa açık ve net olmalıdır.
    • *Öncelikli kurallar tespit edilmeli, çok fazla kural olmamalıdır.
    • *Kurallar yol gösterici olmalıdır.
    • *Mantıklı ve uygulanabilir olmalıdır.
    • *Tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır.
    • *Özel durumlarda çocukla beraber karar vererek esnetilebilir.
    • *Kurallardan herkes haberdar olmalıdır.
    • *Kuralların nedenlerinin anlatılması çok önemlidir. Kurala uyulmazsa sonuçlarının neler olabileceği de çocuğu korkutmadan, tehditkar olmadan anlatılmalıdır.
    • *Çocuk kurallara uyduğunda mutlaka takdir edilmeli, ödül vaadi varsa gecikmeden ödüllendirilmelidir.
    • *Çocuğa model olunmalıdır..

    Sorun Olan Davranış Sırasında

    Nedenini Düşünmek:  Olumsuz davranış ne zamanlar yapılıyor,hangi sıklıkla yapılıyor? Davranış sonunda çocuğum ne elde ediyor? Bunların belirlenebilmesi için ebeveynlerin  iyi bir gözlemci olması gerekir.

    Gözardı-Teşvik: Çocuğun olumsuz davranışlarını göz ardı etmek (görmezden gelmek) bazı anlarda gerekebilir. Aynı davranışın olumlusunu yaptığında hemen takdir etmek gerekir. Göz ardı edilen davranışın seyri başlangıçta artış gösterse bile, ailenin TUTARLI olması sayesinde zamanla azalacaktır. Burada önemli olan, göz ardı edilen davranışın niteliğinin iyi saptanmasıdır. Burada dikkat edilmesi gereken husus, hangi davranışın göz ardı edileceğidir.

    Uzun Açıklamalardan Kaçınmak:  Ebeveynler isteklerini  haklı çıkarmak için uzun açıklamalar yapıp çocuğu ikna etme yoluna gidebilir. Bu açıklamaların sürekli olması hem ebeveynlerin  gücünü yitirmesine hem de  çocuğun da kafası karışmasına neden olur. Uzun açıklamalar yerine kısa ve açıklayıcı bilgi verilmesi yeterlidir.

    Davranışının Sonucunu Açıklayarak Zararını Göstermek: Amaç çocuğun yaptığı davranışın neden istenmeyen bir davranış olduğunun anlatılması ve bu davranışı kendiliğinden bırakabilmesinin sağlanmasıdır. Bu amaç, çocuğun kendi kendini denetlemesini, problem çözme becerisini geliştirmesini, doğruyu ebeveyn istediği için değil, doğru olduğu için yapma becerisini kazanmasını, dolayısı ile dürüstlüğü, vicdan ve ahlakını geliştirmesini de sağlayacaktır.

    Farklı Çözüm Yolları Düşündürtmek ve Seçenek Sunmak:  Çocuk yaptığı olumsuz davranış yerine, uygulayabileceği kabul edilebilir başka davranışlar üretmesi konusunda teşvik edilmelidir.“Sen arkadaşına öfkelendin ve vurdun. Bunun yerine başka ne yapabilirdin?” gibi düşündürücü sorularla çocuğun olumlu davranışı da düşünmesi sağlanmalıdır.

    Sabırlı ve Soğukkanlı Kalabilmek: Ebeveynlerin, çocuğun olumsuz davranışlarını sürdürmesi sürecinde sabırlı olması, soğukkanlı kalabilmesi, çocukla çatışmanın çoğalmasını ve çocukla ilişkisinin yıpranmasını da engelleyecektir.

    CEZA YERİNE ÖDÜLLENDİRME YÖNTEMİ KULLANIN

    • *İki tür ödül vardır. Manevi ödül ve maddi ödül.
    • *Eğer bir davranışı kazandırmak istiyorsanız öncelikle o davranışı nasıl yapacağını öğretmeniz gerekir.
    • *Eğer olumsuz bir davranışın azalmasını istiyorsanız yine ödüllendirme yöntemini kullanabilirsiniz.

    Ödül Yöntemini Kullanırken Dikkatli Olmak Gerekir: Sürekli ödül verdiğinizde çocuk ödüle bağımlı hale gelebilir ve ödül olmaksızın olumlu davranışı kazandırmak mümkün olmayabilir. Kazandırmak istediğiniz olumlu davranışı içselleştiremediği için ödülsüz ortamlarda zorlanabilir. Ödül olmazsa yaptıkları işlerden zevk alamaz, başarı duygusunu tadamazlar. Bunun için maddi boyutu büyük ödüller yerine sevgi, takdir, ilgi vb. manevi ödüllere ağırlık verilebilir. Maddi ödüller ise yaşına uygun olmalıdır.

    Raşide YILMAZ GÖVEBAKAN / raside.y@hotmail.com

    Psikolojik Danışman/ Uzm.Aile Danışmanı
    Psychological Counselor/ Professional Family Counselor
    loading...