Çocuklarda Ölüm Kavramı Ve Yas/ Uzm.Psk.Danışman Raşide Yılmaz Gövebakan

    Çocuklarda Ölüm Kavramı Ve Yas/ Uzm.Psk.Danışman Raşide Yılmaz Gövebakan
    336x280 Reklam Alanı !

    Travma, normal yaşam devam ederken aniden ortaya çıkan, hayatın normal akışını ve işlevini engelleyen;  yoğun korku, dehşet, çaresizlik duygularına yol açan, kişinin varlığını tehdit eden, sarsıcı yaşantılar olarak tanımlanabilir.

    Travma; deprem, sel gibi doğal afetler, savaşlar, cinsel ya da fiziksel saldırıya uğrama, çocuklukta yaşanan cinsel taciz ve tecavüzler, işkence görme, zorla kaçırılma, trafik kazaları, bireyin fiziksel ve ruhsal bütünlüğüne yönelik;  gerçek bir ölüm ya da ölüm tehdidi içeren olayları yaşaması, ağır yaralanması ve ya bu tür durumlara tanık olması, ailesinden ve yakın çevresinden birilerinin beklenmedik, ani ölümleri, şiddet ve şiddet dolu yaşantıların , ihmal ve istismar gibi yasamı tehdit eden doğrudan yaşadığı aşırı derecede örseleyici durumların kişide yarattığı ruhsal etkilenmişliği ifade eder.

    Yaşantımız boyunca farklı travmatik durumlarla karşılaşmamız kaçınılmazdır. Bu durumlar bizden sevdiklerimizi alabilir ya da ağır duygusal hasarlara yol açabilir.   Aniden gerçekleşen travmatik yaşantıların yarattığı sarsıcı etkilerden kurtulmak bazen mümkün olabilirken bazen de kişilerin, psikolojik desteğe ihtiyacı olabilir.

    ÇOCUKLARDA ÖLÜM KAVRAMI VE YAS

    • Çocukların çoğu için bir aile üyesinin ya da arkadaşın ölümü yeni bir deneyimdir ve çocuklar bu zamanı kafa karıştırıcı ya da korkutucu bulurlar. Onların tepkileri bir kayıpla ilgili geçmiş deneyimlerine ve ölümün çevresindekiler tarafından algılanma biçimine göre değişiklik gösterecektir. Küçük çocuklar ölümün anlamını bilmeyebilirler ve kafaları karışabilir ya da ailenin diğer üyelerinin tepkilerinden korkabilirler.
    • Ölüm kavramı çocukların en çok merak ettikleri konulardan biridir. Çevrelerinde ölümle ilgili konuşmaları duyar, televizyonda ölüm haberlerini dinler, çeşitli ölümlere tanıklık ederler. Ölüm hakkında çok küçük yaşlardan itibaren sorular sorar, ölümü anlamlandırmaya çalışırlar. Çocukların ölüm kavramını algılayışları yaş düzeylerine göre farklılık gösterir.

    Gelişim Döneminlerine Göre Ölüm Kavramı

    0-2  Yaş   –  2 yaşından küçük bebeklerin ölümle ilgili herhangi bir fikirleri yoktur. Anlama yeteneğinde değildir ama bağlandığı kişiden ayrıldığında ayrılık anksiyetesi yaşayabilir        2 yaşından sonra belli belirsiz de olsa ölümü anlamaya başlarlar. Ancak ölüm onlara uzun bir ayrılık yada bir yolculuk gibi gelir, ölen kişinin geri geleceğini düşünürler..

    3-5 Yaş    – Okul öncesi dönemindeki çocuklar, çizgi film karakterlerinin öldüğünü ve tekrar hayata döndüğünü gördükleri için ölümün sürekliliğine inanmayabilirler. Ölümü geri dönülebilir bir olay gibi algılayabilir. Ölümün insandan insana geçtiğine, böylelikle başkalarının ve kendinin de bundan ötürü öleceğine inanabilir ve korkabilir.

    6-10 Yaş –Ölümün geriye dönüşü olmayan bir durum olduğunu anlar ancak kendisinin ve sevdiklerinin ölmeyeceğine inanırlar. Genellikle ölümün hastalara ve yaşlılara özgü bir durum olduğunu düşünürler. Kendinin ölebileceğini kavrayamayabilir. Çocuklar 8-10 yaşlarında yetişkinlere benzer yas deneyimlemeye başlarlar. Bununla birlikte çocuklar için ölüm onların başına gelmeyecek bir şeydir. Büyüdükçe ölümün anlamını anlamaya başlarlar.

    11-13 Yaş  – 10 yaşından sonra çocuklar ölüm kavramını daha net bir şekilde algılamaya başlarlar. Ölümün yaşamın sonu olduğunu, herkesin başına gelebileceğini ve geri dönüşünün olmadığını bilirler. Evrensel ve sona erme olarak görebilir. Ölümün biyolojik yönleri ve cenaze töreninin ayrıntılarıyla ilgilidir.

    14-18 Yaş  – Soyut biçimde kavrayabilir. Tehlikeli durumlar sonucu ölebileceğini bilir.

    ÇOCUKLARA ÖLÜMÜ NASIL ANLATABİLİRSİNİZ?

    • Çocuklar ölüm olayı ile karşılaşmadan önce ölüm kavramının yaş düzeyine göre sağlıklı bir şekilde gelişmesine çalışılmalıdır. Çocukların, ölümü normal yaşamın bir parçası olduğunu algılamaları sağlanmalıdır.
    • Gerçekler mümkün olduğunca en kısa zamanda söylenmelidir.
    • Çocukla sakin bir şekilde konuşmalı ve destekleyici olunmalıdır.
    • Sadece gerçek söylenmelidir. Hastanede, yolculukta vb. söylemler gerçeği öğrendiğinde size olan güveninin sarsılmasına yol açabilir.
    • Soru sorduğunda onun anlayacağı bir şekilde ve sadece sorulan soruya yönelik yanıt verilmelidir. Böylece soru sorması için cesaretlendirilmiş olur.
    • Çocukların ölüm ve ölümle ilgili düşünceleri ve duyguları hakkında konuşmasına şans verilmelidir.
    • Çocuğa kim söyleyecek? Çocuğa duygusal olarak en yakın olan kişinin söylemesi daha uygundur. Hayatında ilk kez gördüğü bir profesyonelin söylemesi uygun olmaz. Bu durum çocuğun ailesine duyduğu güvenin sarsılmasına neden olabilir.
    • Çocuğa ölümü dolaylı yollardan anlatmaya çalışmak yerine, mümkün olduğunca gerçekçi açıklamalar yapmak gerekir.
    • Ölümün yaşamın sonu olduğu, ölen kişinin artık geri gelemeyeceği basit bir dille anlatılabilir. Ölen kişinin artık hiçbir zaman bizimle olamayacağı, onun artık nefes alamayacağı, yemek yiyemeyeceği, kısacası vücut fonksiyonlarının artık olmadığı yaşına uygun bir dille anlatılabilir.
    • Çocuğa ölüm kavramı anlatılırken yaşamdaki diğer ölümlerden de yola çıkılabilir. Yaşamdaki her canlının sonsuza kadar var olamayacağı, bitkilerin ve hayvanların da doğup, büyüyüp, yaşlanıp yok oldukları anlatılabilir. Biz insanların da bitkiler ve hayvanlar gibi doğup, büyüyüp, yok olacağımız söylenebilir. Ancak bundan korkmaması gerektiği çünkü bunun hemen olmayacağı vurgulanmalıdır. Bu açıklamaların basit ve anlaşılır bir ifadeyle çocuğun yaşına uygun düzeyde olmasına dikkat edilmelidir.
    • 6 yaşından önce çocuklar dini açıklamaları algılamakta güçlük çekerler. Özellikle Allah`ın ölen kişiyi çok sevdiği için yanına aldığı söylenmemelidir. Böyle bir açıklama yapıldığında çocuk çok sevilen herkesin öleceğini düşünür ve kaybetme korkusu yaşar.
    • Ölümü uykuya benzer bir şey olarak anlatmamak gerekir, özellikle küçük çocuklar uyuduğunda kendisinin de ölebileceğini düşünürler. Yatmak, uyumak istemezler.
    • Ölümü uzun bir yolculuğa benzetmek, hasta olduğu için ya da yaşlı olduğu için öldüğü gibi açıklamalar yapmak, çocuğun yolculuklardan, hastalıktan ve yaşlanmaktan korkmasına neden olur.
    • Çocuk bir ölüm olayıyla karşılaştığında mutlaka ölümün gerçek nedeni yaşına uygun şekilde söylenmelidir.
    • Evcil bir hayvanın ölümü ölüm kavramını anlatmak için  uygun bir zamandır. Böyle bir durumda tüm aile bu ölüm karşısında üzüntüsünü dile getirir, hayvan törenle evden uzaklaştırılır. Ölen hayvanın yerine yeni bir hayvan alınmaması çocuğun ölüm kavramını algılamasına olanak sağlar.
    • “Ben de mi öleceğim?” gibi gelecekle ilgili sorulara “Bir gün hepimiz öleceğiz ama şimdi seninle önümüzde uzun bir yaşam var” tarzında doğruyu yansıtan yanıtlar verilmelidir.
    • Duyguları (üzülmek, ağlamak vb..,) göstermekten çekinilmemelidir. Bu sayede o da duygularını ifade etmesinin bir sakıncası olmadığını anlayabilir.

     

    ÇOCUK BİR YAKININI KAYBETTİĞİNDE NELER YAPILABİLİR?

    • Çocuklar bir yakınını kaybettikleri zaman yetişkinler gibi tepkiler veremediklerinden genellikle bu durumdan etkilenmemiş gibi görünebilirler. Ölüm haberini duyan çocuk, bu ölüme inanmaz, ölen kişinin geri geleceğini düşünür. Hem duruma hem de ölen kişiye karşı öfke duymaya başlar. Yavaş yavaş ölen kişiyi bir daha göremeyeceğini anlar ve bundan mutsuzluk ve üzüntü duymaya başlar. Zamanla bu duruma alışır, ölen kişinin yokluğunu kabullenir. Çocuklar bu dönemde kendilerini yalnız hissederler, onlara destek olacak birilerine ihtiyaç duyarlar. Ancak hayatın ileriki dönemlerinde bu duygu durumunu tekrar tekrar yaşayabilirler. Çocukların ilerleyen dönemlerde sağlıklı gelişebilmeleri için bu dönemi sağlıklı bir şekilde atlatmaları gerekir.
    • Yakınını kaybeden çocuğa olayın mutlaka söylenmesi gerekir, ondan gizlemek, duymaması için çabalamak doğru değildir. Olay çocuğa doğru bir şekilde anlatılmalı, mutlaka gerçek şeyler söylenmelidir.
    • Çocuğa ölüm haberini çocuğun sevdiği, güvendiği ve kendisine en yakın hissettiği kişi vermelidir, ebeveynden birinin öldüğü durumlarda bu kişinin hayatta kalan ebeveyn olması daha uygun olacaktır. Çocuğa geride kalanların ölmeyeceği, daha uzun yıllar birlikte olacakları söylenebilir. Çünkü çocuk sevdiği herkesin öleceğinden endişe duyuyor olacaktır.
    • Ölüm olayı olduğu zamanlarda çocuklar evden uzaklaştırılmaya çalışırlar, bu sağlıklı bir tutum değildir. Çünkü çocukların da sevdikleri kişiye hoşça kal demeye hakları vardır. Çocuklar kendi isteklerine göre cenaze törenine katılabilir, kabir ziyareti yapabilirler. Ancak yoğun yasın yaşandığı, evde feryatların, isyanların olduğu bir durumda çocuk ilk günlerde bir yakınının evinde tutulabilir, bu yer evden çok uzaklarda olmamalıdır.
    • Çocuklar yaşadıkları bu travmadan sonra güvende olmaya ihtiyaç duyarlar. Çocuğa, kendisini güvende hissedebileceği ortam oluşturulmalı, yalnız bırakılmamalı, olumlu iletişim yolları kullanılarak yalnız olmadığı anlatılmalıdır.
    • Çocuklara ağlamamaları, üzülmemeleri gerektiği kesinlikle söylenmemeli, duygularını yaşamalarına ve düşüncelerini ifade etmelerine izin verilmelidir. Onları dinlemek ve onu anladığınızı çocuğa hissettirmek onu rahatlatacaktır.
    • Çocuğun olayla ilgili sorduğu sorulara mutlaka cevap verilmeli ve mümkün olduğunca doğru cevaplar vermeye çalışılmalıdır.
    • Bir yakınını kaybeden çocukta öfke, saldırganlık, bebeksi tavırlar vb. görülebilir. Bu durumun geçici bir durum olduğu bilinmeli, çocuğa karşı anlayışlı ve sabırlı davranılmalıdır.
    • Çocuk duygusal desteğin yanı sıra fiziksel olarak da bir yakınlığa ihtiyaç duyar, çocuğa sarılmak, elini tutmak, yanında olmak çok önemlidir.
    • Çocuğun yaşadığı üzüntüyü oyun oynama, resim yapma, spor gibi etkinliklerle dışa vurmasına olanak sağlanmalıdır.
    • Çocuğa bu günlerin geçici olduğu ve birlikte atlatılabileceğini söylenebilir, belli bir zaman sonra gündelik aktivitelere devam edilmeli, bunlara çocuğun da katılımını sağlanmalıdır.

    Yazar: Raşide Yılmaz Gövebakan

    Uzm.Evlilik ve Aile Danışmanı/Uzm.Psk.Danışman

    iletişim: raside.y@hotmail.com