Erich Fromm’a Göre Kişilik Yapıları

Erich Fromm’a Göre Kişilik Yapıları

Kişilik yapılarını sosyalizasyon (insanlarla ilişkiler) ve asimilasyon (nesnelerle ilişkiler)’a dayanarak açıklayan Fromm, sosyalizasyonda insanın mazohizm, sadizm, yıkıcılık, otomat boyun eğerlik ve sevgi olmak üzere beş yönelim biçimi kullandığını, bunlardan sadece sevgi eğiliminin sağlıklı olduğunu, mazohistik ve sadistik eğilimlerin ise hakim olma telafi mekanizmasından ortaya çıktığını savunmuştur (Adasal, 1977; Yanbastı, 1990).

Sembiyotik bağlantıcılık da denilen sadizm ve mazohizm, toplumsal ilişkilerde bireyin başkalarına bağımlı olmasıdır. Yıkıcılıkta da saldırganlıkla güç kanıtlanmaya ve tüm rakipler saf dışı bırakılmaya çalışılır. Otomat boyun eğerlik eğiliminde ise birey kendini diğer insanlardan izole ederek kendine güvenli bir ortam hazırlamaya çalışmakta, sevgi eğilimde de insanlara karşı tam bir saygı, bununla beraber hiç kimseye tamamen teslim olmama yanı sıra kimseden yararlanma arzusu taşımama özellikleri hakimdir. Bahsedilen bu sosyal yönelimlerin bir yönelme benimsemesi ile birleşerek kişilik tiplerini oluşturduğunu savunan Fromm, beş kişilik tipinin varlığından bahseder (Adasal, 1977; Yanbastı, 1990). Buna göre;

Alıcı Tip

Her şeyi başkalarının cömertliğinden bekleyen, destek almak için diğerlerine dayanan, her tür ilişkide alıcı konumunda olan tiplerdir. Kendilerini güvende hissetmeleri, bağımlı oldukları kişilerin gücü nispetindedir. Günlük sorunlarla tek başına mücadele edemeyeceklerine ve sorunların üstesinden gelemeyeceklerine inanırlar. Sıkıntı, stres ve gerginliklerini yiyip içerek halletmeye çalışırlar. Diğer bireylerin kendilerini beslemesini sevgi ifadesi olarak yorumlarlar.

Sömürücü-İstirmarcı Tip

Sadistik yönelimin en aşırı şekli olan bu tipler, her şeyi isteyen küçük çocukları andırır ve arzuladıkları her şeyin kendi hakkı olduğuna inanır, gerekirse zor kullanarak ya da hilelere başvurarak, başkalarını hiçbir şekilde düşünmeden arzuladıklarını elde etmeye çalışırlar. Hep başkalarından alır; hatta kendi değerlerini bile dıştan alırlar ve onları manipüle ederler. Bu tiplere göre her şey karşılıklıdır. Hep birilerinden bir şeyler alma peşindedirler. Genel duyguları düşmanlık ve haset temellidir.

İstifçi-Kolleksiyoncu-Toplayıcı Tip

Her şeye sahip olmak ve elindekileri saklamak eğiliminde olan bu tipler, çevreyi düşman olarak gören, güvensiz ve iletişimden kaçan tiplerdir. Sahip olduklarını biriktirmek suretiyle kendini güvende hisseder aksi halde güvensizlik yaşarlar. Harcayamaz, harcama durumunda kendilerini tehdit altında hissederler. İnsanı ilişkilerde sevgi temelli değil sahip olma temelli hareket ederler.

Satıcı-Pazarlamacı Tip

Kendini adeta pazarlanması gereken bir mal gibi gören bu tipler, insanları birer nesne olarak görme eğiliminde olup , kabul görmek için acımasız yollar dener, insanlarla çabuk fakat; yüzeysel ilişkiler kurarlar. Her bireyin kendini pazarlaması gerektiğine inanırlar.

Yapıcı-Üretici Tip

İnsanları sömürmeyen, onlara yük olmayan, ihtiyaçları için çalışan, başkalarının durumuyla ilgilenen bu tipler, istenilen tam anlamıyla dengeli kişiler olarak kabul edilirler (Adasal, 1977; Yanbastı, 1990). İnsanı insan yapan tüm özelliklerinin geliştirilmesi gerektiğine inanan, yaratıcılık yönü gelişkin, sevgi odaklı tiplerdir.

 

KAYNAKLAR:

Adasal, Rasim (1977). Normal ve Anormal Yönleriyle Yeni Medikal Psikoloji. 3. Baskı. İstanbul: Minnetoğlu Yayınları.

Arkonaç,Sibel (1993). Psikoloji Zihin Süreçleri Bilimi. İstanbul: Alfa Basım Yayın Dağıtım.

Cüceloğlu, Doğan (1993). İnsan ve Davranışı. İstanbul: Remzi Kitabevi.

Fromm, Erich. (1996). Özgürlükten Kaçış. (Çev. Şemsa Yeğin). 4. Basım. İstanbul: Payel Yayınevi.

Köknel,Özcan (1995). Kaygıdan Mutluluğa Kişilik. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.

Özkalp, Enver & Arıcı, Hüsnü & Aydın, Orhan & Bayraktar, Rüveyde & Uzunöz, Ali & Erkal, Buket (2000). Davranış Bilimlerine Giriş. (Edi. Enver Özkalp). 3. Baskı. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 1027

Yanbastı, Gülgün (1990). Kişilik Kuramları. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No: 53 İzmir: Ege Üniversitesi Basım Evi.

Kaynak: izafet.net
loading...